Sumarsar: matreiðsla, rannsóknir og varúð

Ilmandi jurt sem nýtist í mat

Sumarsar gefur hversdagsmat hlýlegan, piparkenndan ilm. Augljósasta hagnýta gildið er bragðið: lítið magn getur gert baunir, linsubaunir, grænmeti og súpur girnilegri og aukið fjölbreytni í kunnuglegri uppskrift. Jurtin á líka sögu sem lækningajurt, en hefð, efnafræðitilraun og samanburðarrannsókn á fólki svara ólíkum spurningum. Plöntuhluti, undirbúningur og mæld niðurstaða skipta máli þegar fullyrðing um heilsu er metin. [2]

Tegund, ætir hlutar og svipuð heiti

Sumarsar er Satureja hortensis L., einær jurt af varablómaætt, Lamiaceae, upprunnin í suðaustanverðri Evrópu og Vestur-Asíu. Hún hefur mjó græn eða grágræn blöð, granna stöngla og lítil hvít, bleik eða ljósfjólublá blóm. Blöðin og mjúkir, blöðóttir sprotaendar eru notuð í mat; blómin eru einnig æt. Fjarlægðu harða eða trénaða stöngla við matreiðslu. Þessi einkenni lýsa plöntunni en nægja ekki til að greina óþekkta villijurt. Kauptu skýrt merkt hráefni ætlað til matar. [1] [3]

Satureja montana er önnur, fjölær tegund sem er yfirleitt bragðsterkari og beiskari. Almennt heiti á kryddjurt getur því verið tvírætt. Rannsóknir á Satureja khuzistanica eru heldur ekki rannsóknir á S. hortensis. Pakkning eða fæðubótarefni sem á að innihalda S. hortensis ætti að tilgreina það vísindaheiti. Svipuð almenn heiti staðfesta hvorki sömu efnasamsetningu né sömu rannsóknarstoð. [1] [7]

Hvað gefur kryddmagn?

Best er að meta jurtina fyrir ilminn fremur en að treysta á hana til að leiðrétta næringarefnaskort. Lítið kryddmagn er ekki grænmetisskammtur. Næringargildi gefin upp fyrir 100 grömm af þurrkuðu kryddi lýsa ekki því sem ein klípa gefur. Aðrir hlutar máltíðarinnar veita enn mest af trefjum, próteini og öðrum næringarefnum. Jurtin gefur baunarétti bragð; það sannar ekki að hún komi í veg fyrir vindgang sem sumir finna eftir að borða belgjurtir. [2] [6]

Oregon State University gefur grófa bragðviðmiðun fyrir matreiðslu: ein matskeið af söxuðum ferskum kryddjurtum samsvarar einni teskeið af þurrkuðum jurtum eða fjórðungi teskeiðar af jurtadufti. Þetta er upphafspunktur í uppskrift, ekki lækningaskammtur eða mælikvarði á efnafræðilegt jafngildi. Bragðstyrkur þurrkaðrar jurtar er breytilegur; byrjaðu með minna og stilltu magnið eftir smökkun. Hrein kryddjurt og kryddblanda með salti eru ólíkar vörur: skoðaðu innihaldsefnin áður en þú skiptir annarri út fyrir hina. [4]

Innihaldsefni: blöð, te, útdrættir og olía eru ólík

Satureja hortensis inniheldur ilmefni á borð við karvakról, gamma-terpínen og p-cýmen. Vísindamenn mæla einnig órokgjörn fenólsambönd, svo sem rósmarínsýru. Magnið fer eftir plöntuefni, ræktunarskilyrðum og geymslu. Rannsókn á yrkinu „Saturn“ kannaði til dæmis hvernig ræktun og átta mánaða geymsla breyttu innihaldsefnum ilmkjarnaolíu og efnasamböndum sem tengjast andoxunarvirkni. Hún fjallaði um uppskorið plöntuefni, ekki sjúkdómavarnir hjá fólki. Andoxunarniðurstaða á rannsóknarstofu segir ekki til um ávinning venjulegs kryddmagns í líkamanum. [5]

Fersk eða þurrkuð blöð eru áfram heilt matreiðsluhráefni. Jurtate lagað með vatni dregur út aðra efnablöndu og útdráttur fer eftir leysi og styrk. Eimuð ilmkjarnaolía þéttir rokgjörn efni og jafngildir hvorki blöðum, tebolla né matarolíu sem hefur verið bragðbætt með jurtum. „Náttúrulegt“ skilgreinir ekki öruggan skammt til inntöku. Gelið í einni tannlæknarannsókn var sérstök samsetning, ekki uppskrift að því að bæta ilmkjarnaolíu í mat eða útbúa heimameðferð. [8] [10]

Val, undirbúningur og geymsla

Veldu fersk blöð án skemmda eða skýrt auðkennda, þurrkaða matjurt með hreinum ilm. Skolaðu ferskar jurtir undir köldu rennandi vatni, fjarlægðu skemmda hluta og þerraðu fyrir geymslu eða þurrkun. Saxaðu mjúk blöð og fargaðu hörðum stönglum. Blöðótta sprotaenda má uppskera þegar blómknappar byrja að sjást. Jurtin hentar með baunum og linsubaunum, elduðu grænmeti, alifuglum, súpum, fyllingum og sósum. Þurrkuðum jurtum er yfirleitt bætt fyrr út í svo þær taki aftur upp raka; ferskum blöðum má bæta við undir lokin til að varðveita meiri ilm. [2] [3] [4]

Þessa jurt má loftþurrka í litlum búntum á vel loftræstum stað innandyra. Blöðin eiga að molna og stönglarnir að brotna áður en henni er pakkað. Geymdu alveg þurr blöð í merktum, loftþéttum umbúðum á köldum, dimmum og þurrum stað. Heil blöð halda bragðinu betur fram að notkun. Oregon State University mælir með því að nota þurrkaðar jurtir innan sex til tólf mánaða til að njóta besta bragðsins. Þetta er gæðaviðmið, ekki leyfi til að geyma rakar eða myglaðar jurtir. Notaðu hrein, þurr áhöld og fargaðu skemmdu efni. [4]

Algengar fullyrðingar: hvað segja rannsóknirnar?

„Jurtin meðhöndlar bakflæði, meltingartruflanir og vindgang“

Mat: virkni sem meðferð við meltingarvandamálum er ekki staðfest.

Í lítilli slembiraðaðri forrannsókn frá 2018 var 58 fullorðnum með bakflæðissjúkdóm skipt milli dufts úr S. hortensis og lyfleysu; 39 voru með í lokagreiningu. Notuð voru 500 milligramma hylki þrisvar á dag í fjórar vikur ásamt lífsstílsráðgjöf fyrir báða hópa. Einkenni bötnuðu innan beggja hópa, en munur milli hópanna var ekki tölfræðilega marktækur fyrir mældar útkomur, þar á meðal bakflæðiseinkenni, vindgang og ropa. Bati með tímanum í jurtahópnum staðfestir því ekki einn og sér áhrif jurtarinnar. Brottfall, stuttur rannsóknartími og ósamræmi í lýsingu á blindun takmarka áreiðanleikann enn frekar. Þessir rannsóknarskammtar eru ekki ráðlegging um sjálfsmeðferð. [6]

„Hún lækkar blóðsykur og kólesteról eða kemur í stað blóðþrýstingslyfja“

Mat: frumniðurstöður eru til um suma mælikvarða, en engin staðfest meðferð.

Í lítilli rannsókn sem birtist á netinu árið 2016 var 60 fullorðnum með efnaskiptaheilkenni slembiraðað og 47 luku rannsókninni. Þeir fengu annaðhvort 450 milligrömm af dufti úr þurrkuðum blöðum daglega eða lyfleysu í tíu vikur. Samanburður milli hópa var jurtinni í hag hvað varðaði LDL-kólesteról, þríglýseríð, neðri mörk blóðþrýstings og hs-CRP, sem er bólgumælikvarði. Munur milli hópa var hins vegar ekki marktækur fyrir fastandi glúkósa, efri mörk blóðþrýstings, heildarkólesteról eða HDL-kólesteról.

Þessi aðgreining skiptir máli: breyting innan eins hóps er veikari sönnun en munur gagnvart lyfleysu. Þátttakendur voru valdir fullorðnir án sykursýki; meðganga, brjóstagjöf og ýmis lyf eða sjúkdómar voru útilokuð. Rannsóknin var lítil og mældi áhættumerki, ekki hjartaáföll eða langtímafylgikvilla. Hún réttlætir hvorki að hætta ávísaðri meðferð né að lofa sömu niðurstöðum af því að krydda mat. [7]

„Sýklahemjandi virkni þýðir að te eða ilmkjarnaolía læknar sýkingar“

Mat: takmarkaða niðurstöðu um sérsamsett tanngel má ekki yfirfæra á að drekka te eða olíu.

Rannsókn frá 2012 á 80 notendum heilgóma bar saman tilbúið gel með 1% ilmkjarnaolíu úr S. hortensis og lyfleysu. Þegar það var borið á tvisvar á dag í tvær vikur dró úr roða tengdum gómum og fjöldi Candida-þyrpinga minnkaði. Þetta var gel til staðbundinnar notkunar fyrir ákveðið ástand í munni, ekki rannsókn á að gleypa ilmkjarnaolíu, meðhöndla sýkingu um líkamann eða nota venjulega kryddjurt.

Niðurstaðan verðskuldar frekari rannsóknir en staðfestir ekki heimameðferð við breytingum í munni eða valkost í stað viðeigandi tannlækninga. Sýklahemjandi virkni á rannsóknarstofu ákvarðar heldur ekki öruggan og áhrifaríkan skammt í mannslíkamanum. [8] [10]

Varúð eftir vöru og notanda

Ofnæmi og erting. Forðastu jurtina ef þú ert með þekkt ofnæmi fyrir henni. Ofnæmisviðbragð var nefnt meðal ástæðna fyrir brottfalli úr rannsókninni á efnaskiptaheilkenni. „Jurtavara“ þýðir því ekki að viðbrögð geti ekki komið fram. Ilmkjarnaolían krefst sérstakrar varúðar: ilmkjarnaolíur geta ert munn, húð eða augu og valdið eitrun við ranga notkun eða inntöku. Ekki taka olíuna sem heimaráð eða bera óþynnta olíu á slímhúðir. Haltu henni frá börnum og leitaðu ráða hjá eitrunarmiðstöð á staðnum eftir útsetningu fyrir slysni. [7] [10]

Lyf. Tilraun með einangraðar blóðflögur úr mönnum sýndi að metanólútdráttur úr S. hortensis hamlaði viðloðun þeirra utan líkamans. Hún rannsakaði ekki fólk sem borðaði jurtina og sýndi ekki klíníska blæðingu eða milliverkun við lyf. Þetta er ástæða til að ræða reglulega notkun sterkra þykkna og annarra sambærilegra afurða við lyfjafræðing ef notuð eru blóðþynningarlyf eða blóðflöguhemlar, ekki sönnun fyrir almennu banni við kryddnotkun. Frumniðurstaðan um blóðþrýsting gefur einnig tilefni til að kanna lækninganotkun samhliða blóðþrýstingslyfjum. Áreiðanleg gögn um klínískar milliverkanir eru enn takmörkuð. [9] [7]

Meðganga, brjóstagjöf og börn. Rannsóknir á fullorðnum staðfesta ekki öryggi fyrir þessa hópa; bakflæðis- og efnaskiptarannsóknirnar útilokuðu meðgöngu og brjóstagjöf. Venjulegt lítið magn til að bragðbæta mat er önnur útsetning en endurtekið lækningate, hylki eða ilmkjarnaolía. Gögnin sem voru skoðuð styðja ekki að venjuleg kryddnotkun sé almennt bönnuð, en staðfesta heldur ekki öryggi lækningaskammta á meðgöngu eða við brjóstagjöf. Leitaðu ráða hjá hæfu heilbrigðisstarfsfólki fyrir slíka notkun. Notaðu aðeins lítið magn í mat sem hæfir aldri barna, fjarlægðu harða stöngla og yfirfærðu ekki rannsóknarskammt fullorðinna á börn. Geymdu ilmkjarnaolíur tryggilega þar sem börn ná ekki til. [6] [7] [10]

Hagnýt notkun

Notaðu rétt auðkennda Satureja hortensis fyrir bragðið sem hún bætir í fjölbreytt mataræði. Veldu fersk eða þurrkuð blöð, lagaðu magnið að réttinum og vandaðu geymsluna. Rannsóknir á fólki eru takmarkaðar og tengdar ákveðnum undirbúningi; þær gera ekki hverja vöru með plöntuheitinu að áhrifaríku lyfi. Viðvarandi bakflæði, breytingar í munni eða grunur um annan sjúkdóm þarfnast viðeigandi mats fremur en stærri skammta af jurt eða ilmkjarnaolíu. [6] [8]