Kjarrminta: notkun í mat, næring og rannsóknir á olíunni

Hvaða planta og hvaða vara?

Kjarrminta, Origanum vulgare L., er ilmrík fjölær planta af varablómaætt, Lamiaceae, sem er notuð sem oregano í matargerð. Á greinóttum stönglunum sitja gagnstæð pör af ávölum eða sporöskjulaga laufum. Laufin eru helsti plöntuhlutinn sem notaður er í mat, en blómin eru einnig æt. Bragðið er breytilegt milli plantna og ræktaðra forma. Garðplanta sem hefur verið valin vegna útlits þarf því ekki að bragðast eins og kjarrminta sem er ræktuð til matargerðar. Kaupið matjurt með skýrri auðkenningu fremur en að greina óþekkta plöntu eingöngu eftir ljósmynd. [1]

Svipuð heiti geta vísað til ólíkra vara:

• Meiran, Origanum majorana, er skyld tegund með yfirleitt sætara og mildara bragð.
• Grískt oregano vísar oft til bragðsterks forms innan O. vulgare, gjarnan merkt subsp. hirtum.
• Mexíkóskt oregano, Lippia graveolens, er önnur planta, þótt bragðið líkist kjarrmintu og nýtist í matargerð.
• Za’atar getur verið heiti á jurt á borð við Origanum syriacum eða kryddblöndu með jurtum, súmaki, sesamfræjum og stundum salti. Hvorki heitið né blandan auðkennir hreina O. vulgare. Lesið innihaldslýsinguna, sérstaklega ef forðast þarf sesam eða salt. [2] [3] [4]

Fersk lauf, þurrkaðar blaðflögur og möluð þurrkuð lauf innihalda plöntuefnið sjálft. Í te dragast aðeins sum efni úr plöntunni; aðrir útdrættir ráðast af leysinum og vinnslunni. Ilmkjarnaolía er arómatískur hluti plöntunnar í háum styrk og jafngildir hvorki skeið af kryddjurt né venjulegri matarolíu bragðbættri með kjarrmintu. Hylki getur innihaldið útdrátt eða þynnta olíu, svo tegundin, framleiðsluformið og styrkurinn á merkimiðanum skipta máli. [7] [8] [11]

Hvað gefur venjulegur skammtur?

Arómatíski hluti kjarrmintu getur innihaldið karvakról og týmól ásamt öðrum rokgjörnum efnum. Greining á einni olíu úr O. vulgare fann þessi efni meðal helstu innihaldsefna. Hlutföllin í því sýni eru ekki staðall fyrir allar plöntur eða flöskur. Útdrættir hafa einnig verið rannsakaðir með tilliti til fenólsambanda. Að finna slík efni segir til um samsetningu, ekki hvort maturinn komi í veg fyrir sjúkdóma. [7] [8]

Fyrir 1 g af þurrkuðum kjarrmintulaufum gefur viðmiðunartafla USDA um það bil:

Næringarefni	Magn í 1 g af þurrkuðum laufum
Orka	3 kcal
Trefjar	0,4 g
Kalsíum	16 mg
Járn	0,4 mg

Þetta eru námundaðar viðmiðunaráætlanir. Gagnagrunnurinn gefur 1 g fyrir teskeið af þurrkuðum laufum, en 1,8 g fyrir teskeið af möluðu oregano: hversu þétt er fyllt í skeiðina og form vörunnar skipta máli. Tölurnar lýsa ekki ferskum laufum, za’atar-blöndu eða olíuhylki. Lítið kryddmagn gefur lítið magn næringarefna; ekki ætti að kynna gildi fyrir 100 g sem ávinning af örlitlu skrauti á mat. Kjarrminta er gagnleg kryddjurt en kemur ekki að verulegu leyti í stað þeirra matvæla sem veita megnið af trefjum og steinefnum máltíðar. [5]

Hagnýti kosturinn er sterkt og einkennandi bragð í litlu magni. Prófið kjarrmintu í tómatsósur, baunarétti, grænmetissúpur, ofnsteikt grænmeti eða marineringar. Með tómötum, sítrónu eða öðrum bragðefnum getur hún gert máltíð girnilega án þess að bragðið byggist alfarið á söltum sósum. Öll uppskriftin, þar með talið viðbætt salt og fita, ræður þó áfram næringargildinu. [3] [6]

Val, matreiðsla og geymsla

Veljið ilmandi, óskemmd lauf og stinna stöngla. Hendið mygluðu eða slímugu plöntuefni. Skolið ferska kjarrmintu undir köldu rennandi vatni rétt fyrir notkun, þerrið varlega, strjúkið laufin af stönglunum og saxið ef þörf er á. Haldið jurtinni og áhöldunum frá safa úr hráu kjöti. [6]

Bætið ferskri kjarrmintu út í undir lok eldunar til að halda ilminum. Byrjið með lítið magn af þurrkaðri kjarrmintu, látið hana blandast matnum og smakkið áður en meira er bætt við. Engin almenn umbreyting skeið fyrir skeið gildir milli laufa, fínmalaðs dufts og vara í háum styrk. [6] [5]

Vefjið ferskum greinum í rakan eldhúspappír og setjið í opinn poka í kæli. Purdue nefnir allt að fimm daga sem áætlaðan geymslutíma; notið fyrr ef ástandið kallar á það. Dagafjöldi er ekki trygging fyrir öryggi. Fyrir frystingu eru greinarnar hreinsaðar og laufin tekin af, fryst í einu lagi og síðan færð í dagsettan poka sem hentar til frystingar. [6]

Til að þurrka heimaræktaða kjarrmintu til matargerðar skal hengja litla afskorna stöngla á svalan, þurran, dimman og vel loftræstan stað. Þegar þeir eru alveg þurrir eru laufin tekin af og sett í lokað ílát. Haldið raka frá og hendið mygluðu efni. Þurrkuð kjarrminta er hentug til að krydda mat þegar ferskar kryddjurtir eru ekki á tímabili. [3]

Hvað var í raun prófað í rannsóknum á fólki?

Í tvíblindri rannsókn frá 2006 var 45 heilbrigðum körlum sem reyktu ekki slembiraðað í fjórar vikur til að fá eingöngu mangó- og appelsínusafa eða safa bættan kjarrmintuútdrætti sem veitti 300 eða 600 mg af heildarfenólsamböndum á dag. Tölurnar lýsa fenólsamböndum, ekki grömmum af laufum eða ilmkjarnaolíu. Hópurinn sem fékk meira af fenólsamböndum skildi meira af þeim út, en engar marktækar breytingar urðu á blóðfitum eða lífmerkjum fituperoxunar. Meiri útsetning fyrir plöntuefnum skilaði því ekki þeim andoxunarávinningi sem vænst var samkvæmt þessum mælingum. Upprunalega ágrip greinarinnar staðfestir ekki langtímaáhrif á sjúkdóma eða öryggi hjá öðrum hópum. [8]

Eldri skýrsla frá 2000 fylgdi 14 fullorðnum með jákvæð hægðapróf, sem fengu 600 mg af kjarrmintuolíu í fleyti daglega í sex vikur. Hún lýsti breytingum á þeim lífverum í þörmum sem greindust og bata í sumum einkennum frá meltingarvegi. Aðgengilegt ágrip upprunalegu greinarinnar lýsir ekki samanburðarhópi. Svo lítil skýrsla getur ekki staðfest áreiðanlega verkun meðferðar eða sýnt að kjarrminta í mat hafi sömu áhrif. Þessir skammtar lýsa rannsóknum og eru ekki leiðbeiningar um sjálfsmeðferð. [9]

Fullyrðingar: hvað styðja gögnin?

„Andoxunarefni kjarrmintu vernda hjartað eða koma í veg fyrir langvinna sjúkdóma.“ → Mat: ekki sýnt í þeirri rannsókn á fólki sem hér er vitnað til. Rannsóknin mældi valda blóð- og oxunarmælikvarða, ekki hjartaáföll eða langtímaforvarnir gegn sjúkdómum. Neikvæðar niðurstöður sanna ekki að allur hugsanlegur ávinningur sé útilokaður, en styðja ekki að kryddstrá eða fæðubótarefni sé auglýst sem vernd. [8]

„Kjarrmintuolía getur komið í stað sýklalyfja eða meðhöndlað sníkjudýr í þörmum á áreiðanlegan hátt.“ → Mat: ekki staðfest. Rannsókn á rannsóknarstofu notaði ilmkjarnaolíu úr kjarrmintu til að hamla bakteríu sem tengist tannholdssjúkdómi. „Klínískir stofnar“ hennar voru bakteríusýni, ekki sjúklingar sem höfðu fengið árangursríka meðferð. Litla skýrslan um þarmalífverur veitir ekki áreiðanleg gögn úr samanburðarrannsókn um meðferð. Bakteríudráp á rannsóknarstofu og breytingar á hægðaprófum nægja ekki til að réttlæta að hætta við ávísaða meðferð. [7] [9]

„Náttúruleg olía er skaðlaus að kyngja eða bera á húð.“ → Mat: rangt. Styrkur og leið efnisins inn í eða á líkamann skipta máli. Leiðbeiningar frá eitrunarmiðstöð við háskóla vara við að röng notkun ilmkjarnaolía geti valdið alvarlegri eitrun og ráða frá því að gleypa þær eða bera þær óþynntar á húð. [11]

Sérstakar varúðarráðstafanir

Ofnæmi: birt skýrsla lýsti almennum ofnæmisviðbrögðum við kjarrmintu og timíani hjá sama sjúklingi, studdum húðprófum og IgE-mælingum. Forðist kjarrmintu ef þekkt ofnæmi fyrir henni er til staðar. Næmi fyrir skyldum jurtum er mögulegt, en eitt tilfelli þýðir ekki að allir sem eru með ofnæmi fyrir einhverri plöntu af varablómaætt þurfi að forðast alla ættina. Látið meta grun um viðbrögð í stað þess að prófa skyldar jurtir sjálf. Öndunarerfiðleikar eða bólga í tungu eða hálsi krefjast bráðrar læknishjálpar. [10]

Olíur í háum styrk og börn: setjið ekki ilmkjarnaolíu í munn barns og notið hana ekki sem heimameðal. Geymið merktar flöskur í læstum skáp og þar sem börn sjá þær ekki. Berið ekki óþynnta olíu á húð eða tannhold; hættið notkun vöru sem veldur ertingu. Áhættu af olíu í háum styrk á ekki sjálfkrafa að heimfæra á venjulegt magn kryddjurtar í mat. [11]

Meðganga, brjóstagjöf og lyf: litlu rannsóknirnar á fullorðnum sem hér er vitnað til staðfesta ekki öryggi kjarrmintuútdrátta eða -olía til lækninga á meðgöngu, við brjóstagjöf eða hjá börnum. Þær gefa heldur ekki áreiðanlega heildarmynd af milliverkunum við lyf. Óbreyttar öryggismælingar í einni stuttri rannsókn sanna ekki að vara í háum styrk samrýmist öllum lyfjum. Látið lækni eða lyfjafræðing meta nákvæmlega þá vöru og notkun sem fyrirhuguð er þegar þessar aðstæður eiga við. Breytið ekki ávísaðri meðferð vegna fullyrðingar um kjarrmintu. Venjuleg notkun í mat felur í sér aðra útsetningu. [8] [9]

Niðurstaða

Kjarrminta er fjölhæf matjurt og skýrasti daglegi ávinningurinn er bragðið, ásamt hóflegu framlagi næringarefna í venjulegu kryddmagni. Notið rétt greind lauf, veljið ferska eða þurrkaða vöru eftir uppskriftinni og geymið hana vandlega. Ekki má yfirfæra gögn um tiltekinn útdrátt eða olíu í fleyti á matarskammt eða hverja flösku sem er seld sem oregano-olía. Þekkt ofnæmi og sérstök áhætta af vörum í háum styrk krefjast sérstakrar athygli.