Inngangur
Ræktað klettasalat, Eruca vesicaria, er piprað laufgrænmeti. Hér eru útskýrð næringarefni í tilgreindum skammti, munurinn á villtu klettasalati, mörk efnarannsókna og örugg meðferð laufa.
Á þessari síðu
Hvaða klettasalat borðum við?
Ræktað klettasalat (Eruca vesicaria, oft nefnt Eruca sativa í garðyrkjuritunum) tilheyrir krossblómaætt eins og hvítkál, sinnep og radísa. Yfirleitt eru blöðin borðuð, hrá í salati og á brauði eða sett í heita rétti undir lok eldunar. Grasafræðilegar leiðbeiningar nefna einnig æt blóm og unga fræbelgi af ræktuðum, rétt greindum plöntum. Hér er þó fjallað um venjuleg matarlauf, ekki þykkni úr fræjum eða óþekktar villtar plöntur. [1] [2]
Svokallað villt klettasalat, Diplotaxis tenuifolia, tilheyrir annarri ættkvísl. Svipað piparbragð og sameiginlegt söluheiti þýða ekki að efnasamsetningin sé eins. Við túlkun rannsókna verður því að kanna vísindaheiti, plöntuhluta og gerð sýnis eða vinnslu. Niðurstöður um Diplotaxis eða einangrað efni eiga ekki sjálfkrafa við venjulegan skammt af Eruca-salati. [1] [2] [3]
Næringarefni og sterkt bragð
Öruggasta hagnýta gildi klettasalats er fjölbreytni: það bætir grænum laufum og áberandi bragði í máltíðir. Næringarefnatafla University of Rochester Medical Center segir að einn bolli af hráum laufum, samkvæmt skammtastærð þeirrar töflu, innihaldi um 2,5 kkal, 16 mg af kalki, 9,7 µg af fólati og 10,86 µg af K-vítamíni. Þetta á við nákvæmlega þann skammt en ekki hvaða handfylli sem er. Lítið magn sem skraut á disk tryggir ekki næga næringarinntöku eitt og sér. [5]
Í laufunum eru glúkósínólöt og flavónól. Niðurbrotsefni sumra glúkósínólata hafa áhrif á lykt og beiskt eða piprað bragð. Í frumrannsókn notuðu Bell og samstarfsfólk vökvaskiljun og massagreiningu til að rannsaka 35 aðföng og yrki klettasalats. Þau greindu 13 glúkósínólöt og 11 flavónól og fundu mun milli yrkja og milli Eruca og Diplotaxis. Þetta var efnamæling á plöntum, ekki klínísk rannsókn á sjúklingum eða niðurstöðum sjúkdóma hjá fólki. Hún sannar hvorki lækningaskammt né að klettasalat komi í veg fyrir krabbamein. [3]
Efnainnihald breytist eftir yrki, þroska og ræktunaraðstæðum. Mæling úr einu rannsóknarsýni er ekki fast gildi fyrir hver 100 grömm af klettasalati í verslunum. Næringartölur þurfa að byggjast á viðeigandi matvælatöflu og skammtastærð; fullyrðingar um heilsufarsávinning krefjast rannsókna sem mældu slíkar niðurstöður hjá fólki. [3] [5]
Val, undirbúningur og geymsla
Ung lauf eru yfirleitt mildari, en eldri geta orðið beiskari. Hiti og þurrkur geta aukið bragðstyrk og hraðað blómgun. Veljið fersk matarlauf af þekktum uppruna, ekki slímug, skemmd eða með óeðlilega lykt. Geymið köld og notið fljótlega. Hægt er að blanda þeim við mildari græn lauf eða bæta út í heitan rétt rétt áður en hann er borinn fram ef hráa bragðið er of sterkt. [2] [1]
Þvoið hendur og hreinsið áhöld og vinnufleti. Skolið lauf sem eru ekki merkt tilbúin til neyslu undir köldu rennandi vatni, opnið fellingar varlega og þurrkið með hreinu efni. Notið hvorki sápu, þvottaefni né klór á matvæli. Fylgið merkingum á greinilega forþvegnum laufum sem eru tilbúin til neyslu; endurþvottur er yfirleitt ekki nauðsynlegur. Haldið hráu kjöti og áhöldum þess frá salatinu. Skolun minnkar óhreinindi og suma mengun en tryggir ekki að laufin séu sýklalaus. [4]
„Því er haldið fram …“: hvað sýna gögnin?
„Allt klettasalat er sama tegundin.“ Mat: grasafræðilega rangt. Eruca vesicaria og Diplotaxis tenuifolia tilheyra ólíkum ættkvíslum þrátt fyrir svipað söluheiti. Rannsóknir verður að tengja réttri tegund. [1] [2]
„Plöntuefnin lækna krabbamein.“ Mat: ósannað. Efnafræðileg greining á 35 plöntusýnum meðhöndlaði enga sjúklinga og mældi engar niðurstöður krabbameins. Hún heimilar ekki að skipta út meðferð fyrir lauf eða útdrætti. [3]
„Því sterkari bragð, því meiri sannaður heilsuávinningur.“ Mat: engin slík klínísk regla hefur verið staðfest. Yrki, þroski og ræktun hafa áhrif á bragð og efnainnihald. Bragðstyrkur mælir ekki varnir gegn sjúkdómum. [2] [3]
„Þvottaefni gerir laufin öruggari.“ Mat: gengur gegn leiðbeiningum. Notið kalt rennandi vatn þegar þvo þarf matarlauf, ekki hreinsiefni fyrir heimili. Venjuleg skolun fjarlægir ekki örugglega alla sýkla. [4]
Varúð við notkun sem matar
Við neyslu hrárra laufa skiptir uppruni, kæling, hreinlæti og varnir gegn krossmengun mestu máli. Fargið skemmdum laufum og forðist mat sem hefur valdið staðfestu ofnæmi. Heimildirnar sem hér voru yfirfarnar réttlæta ekki uppspunninn langan lista lyfjamilliverkana við venjulegan skammt af klettasalati. Þær sýna heldur ekki fram á öryggi eða lækningamátt þykkra jurtapreparata. [4] [3]
Niðurstaða
Ræktað klettasalat er bragðmikið laufgrænmeti sem eykur fjölbreytni í mat. Plöntuefnarannsóknir skýra raunverulegan breytileika efna en sanna ekki lækningu. Skoðið alltaf tegund, plöntuhluta, magn og rannsóknarsnið þegar sterkar heilsufullyrðingar koma fram.
Mikilvæg athugasemd
Veljið matarlauf af þekktum uppruna, skolið þau sem eru ekki tilbúin til neyslu í köldu rennandi vatni án sápu eða klórs, geymið í kæli og fargið skemmdum laufum; þvottur tryggir ekki sýklaleysi. Notið ekki þykkni úr klettasalati sem lækningu einungis vegna mælinga á plöntuefnum og forðist mat sem veldur þekktu ofnæmi.
Greinin er fræðsluefni og kemur ekki í stað ráðgjafar hæfs heilbrigðisstarfsfólks.
Heimildir og tilvísanir
- Eruca vesicaria (Arugula) · Lesa heimild — North Carolina State University Extension
- Arugula, Eruca sativa · Lesa heimild — University of Wisconsin–Madison Extension
- Identification and quantification of glucosinolate and flavonol compounds in rocket salad by LC–MS · Lesa heimild — Food Chemistry
- Washing fresh fruits and vegetables safely · Lesa heimild — University of Minnesota Extension
- Nutrition Facts: Arugula, raw, 1 cup · Lesa heimild — University of Rochester Medical Center