Salatfífill: næring, matreiðsla og varúð

Hvaða planta er þetta og hvaða hluti er borðaður?

Hér er fjallað um ætu blöðin af Cichorium endivia, plöntu af körfublómaætt, Asteraceae. Formið með djúpt skertum, hrokknum blöðum er oft kallað frisée og lýst sem var. crispum. Escarole hefur breiðari og minna skipt blöð og er oft lýst sem var. latifolium. Þetta eru ræktuð form sömu tegundar. Ytri blöðin eru yfirleitt grænni og beiskari en ljós innri kjarninn er mildari. Með því að útiloka ljós fyrir uppskeru má fá ljósari og mildari kjarna. [1] [9]

Nöfn á merkimiðum þarf að túlka í samhengi. Belgísk endívía eða witloof, með þéttan ljósan haus, og radicchio tilheyra Cichorium intybus. Salat er Lactuca sativa og tilheyrir annarri ættkvísl. Ristuð síkóríurót í drykki og einangrað inúlín úr síkóríurót eru einnig aðrar matvælavörur. Rannsókn á einni tegund, einum plöntuhluta eða þéttu innihaldsefni lýsir ekki sjálfkrafa skammti af blöðum C. endivia. [1] [9]

Hvað fæst úr einum skammti?

Matvælatafla Háskólans í Rochester gefur eftirfarandi gildi fyrir einn bolla af söxuðum hráum salatfífilsblöðum, undir enska heitinu „endive“. Viðmiðið á við um þessa fæðu og þetta rúmmál, ekki 100 g, bolla af soðnum blöðum, belgíska endívíu eða öll ræktunarafbrigði. [2]

Næringarefni	Einn bolli, hrátt og saxað
Orka	4,25 kcal
Kolvetni	0,84 g
Trefjar	0,78 g
Fólat	35,5 µg
K-vítamín	57,75 µg
C-vítamín	1,62 mg

Lítið orkuinnihald gerir hrein blöð að auðveldri leið til að bæta grænmeti við máltíð. Bolli gefur nokkrar trefjar, en magnið er lítið og fullnægir ekki allri daglegri trefjaþörf. Salatsósur, ostur, olía og önnur viðbót breyta orku, salti og næringarefnum máltíðarinnar. Eldun breytir rúmmáli og vatnsinnihaldi, svo ekki má nota bolla af soðnum blöðum beint í stað hráa matarins í þessari töflu. [2]

Næringarávinningur í venjulegri máltíð

K-vítamín styður starfsemi próteina sem koma við sögu í eðlilegri blóðstorknun og í beinvef. Fólat þarf til myndunar DNA og heilbrigðra rauðra blóðkorna og á tímabilum hraðs vaxtar. Salatfífill getur ásamt öðru grænmeti lagt sitt af mörkum til þessara næringarþarfa. Þessi eðlilegu hlutverk næringarefna sanna þó ekki að hann meðhöndli beinþynningu, blóðleysi eða fylgikvilla meðgöngu. Örlítil olía í salatinu hjálpar einnig upptöku fituleysanlegs K-vítamíns. [3] [4]

Notagildið í eldhúsinu er áþreifanlegt. Mjúk frisée-blöð gefa stökka áferð og beiska andstæðu við mildari salatblöð. Breiðblaða escarole hentar í súpur eða sem eldað grænmeti og mildari kjarnann má einnig borða hráan. Til að gera máltíðina fjölbreyttari má bera grænmetið fram með baunum eða öðrum próteingjafa og korni eða öðrum grunnmat. Skál af blöðum ein og sér gefur ekki allt sem þarf. Einn bolli getur verið hentugt upphafsmagn í blandað salat; það er hugmynd að skammti en ekki lækningaskammtur. [8] [9]

Hvað prófuðu rannsóknirnar í raun?

Efnagreining staðfestir að salatfífill inniheldur plöntuefni auk vítamínanna sem hér eru talin upp. Rannsókn á þremur afbrigðum C. endivia mældi flavónóíða afleidda af kaempferóli og magnið var mismunandi eftir afbrigðum. Þegar blöðin voru skorin í ræmur og síðan látin standa í ljósi lækkaði mælt magn flavónóíða; geymsla breytti því einnig. Þetta eru upplýsingar um efnasamsetningu matar. Þær sýna ekki að hærra gildi á rannsóknarstofu komi í veg fyrir sjúkdóma eða að hvert ytra blað hafi fyrirsjáanlegan lækningastyrk. [5]

Rannsókn frá 2023 skoðaði ytri blöð sem annars hefðu verið fargað, af hrokkna afbrigðinu 'Capriccio' og breiðblaða afbrigðunum 'Performance' og 'Leonida'. Vísindamenn útbjuggu útdrætti með etanóli og vatni, greindu fenólsambönd og seskvíterpenlaktón og prófuðu andoxunarvirkni og bólguboð í rannsóknarstofukerfum, meðal annars í ræktuðum átfrumum af mannauppruna. Sumir útdrættir drógu úr seytingu bólgumælisins IL-6, með mismun eftir afbrigði og prófi. Enginn borðaði salat í þessari tilraun. Vinnslan, styrkurinn og bein útsetning frumnanna endurskapa ekki meltingu og staðfesta ekki klíníska meðferð með salatfífli. [6]

Rannsóknir á hægðum hjá fólki sem oft er vísað til snúast um einangrað inúlín úr síkóríu, ekki þetta blaðgrænmeti. Í slembiraðaðri, tvíblindri víxlrannsókn tóku 44 fullorðnir með hægðatregðu 12 g af inúlíni daglega eða maltódextrín í fjórar vikur á hvoru tímabili, með tveggja vikna hléi á milli. Miðgildi hægðatíðni var 4,0 skipti á viku með inúlíni og 3,0 með lyfleysu. Niðurstaðan á við um tiltekna trefjavöru úr rótum C. intybus. Hún gefur ekki hægðalosandi skammt fyrir escarole, frisée eða heimalagað laufseyði. [7]

Val, undirbúningur og geymsla

Veldu stökkan haus með heilbrigðum blöðum, án útbreiddra brúnna svæða eða skemmda. Græn ytri blöð og ljós miðja eru eðlileg; ljós kjarni einn og sér bendir ekki til skemmda. Farðu varlega með blöðin. Kauptu það magn sem þú hyggst nota ferskt og geymdu hausinn í kæli í poka ætluðum matvælum. Texas A&M lýsir um tíu daga geymslu í kæli fyrir þetta grænmeti, en ástand við kaup, leiðbeiningar á umbúðum og skemmdareinkenni vega þyngra en fastur dagafjöldi. [9]

Fjarlægðu skemmd ytri blöð áður en maturinn er útbúinn, skildu hin blöðin að og skolaðu þau undir köldu rennandi vatni. Gættu sérstaklega að fellingum og blaðgrunni. Notaðu hreinar hendur, áhöld og vinnufleti og haltu meðhöndlun á hráu kjöti aðskildri. Láttu renna af blöðunum og þurrkaðu þau. Sápa, þvottaefni og bleikiefni henta ekki til að þvo matvæli. Pökkuð blöð merkt þvegin, þríþvegin eða tilbúin til neyslu þarf ekki að þvo aftur. [10]

Notaðu mjúk blöð hrá í blandað salat eða skerðu breið escarole-blöð í súpu eða til vægrar eldunar. Smakkaðu áður en þú bætir við fleiri beiskum ytri blöðum. Undirbúðu aðeins það magn sem þarf í máltíðina og kældu skorin blöð strax; leiðbeiningarnar um þvott tilgreina 5 °C eða lægra hitastig fyrir skorið grænmeti og ávexti. Með því að saxa rétt fyrir notkun styttist einnig óþarfa útsetning skurðflatanna. Tap á flavónóíðum við geymslu á rannsóknarstofu styður skynsamlega meðhöndlun, en er ekki ástæða til að henda óskemmdum mat eingöngu vegna þess að einn dagur er liðinn. [8] [10] [5]

Hverjir þurfa sérstaka aðgát?

Fólk sem tekur warfarín: salatfífill inniheldur K-vítamín. Haltu neyslu matvæla með K-vítamíni nokkuð jafnri frá viku til viku og ræddu miklar breytingar á mataræði við teymið sem fylgist með INR-gildi þínu. Að byrja skyndilega að borða stórt salat á hverjum degi getur skipt meira máli en lítil breyting öðru hverju. Markmiðið er stöðug neysla, ekki að útiloka sjálfkrafa næringarríkt grænmeti. Þessi ráð eiga sérstaklega við warfarín og má ekki yfirfæra þau án aðgreiningar á öll blóðþynningarlyf. [2] [11]

Fólk sem hefur áður fengið viðbrögð: snertiofnæmi fyrir C. endivia hefur verið skráð hjá fjórum starfsmönnum sem einnig höfðu húðbólgu tengda salati. Önnur sjúkratilfellisgrein um síkóríuofnæmi lýsti sjúklingi sem sagðist einnig fá einkenni eftir að hafa borðað C. endivia. Þessar litlu tilfellalýsingar sýna að viðbrögð eru möguleg, en segja ekki hversu algeng þau eru. Ef meðhöndlun veldur kláða eða útbrotum skaltu hætta snertingu og leita ráðgjafar. Fyrri viðbrögð við fæðunni kalla á einstaklingsbundið mat áður en hún er reynd aftur. Frjókornaofnæmi eitt og sér sannar ekki ofnæmi fyrir öllum tegundum körfublómaættar. [12] [13]

Meðganga og brjóstagjöf: hér er um að ræða þveginn mat í fjölbreyttu mataræði. Fólat úr salatfífli bætir við fæðuinntöku en kemur ekki í stað ráðlagðrar fólínsýruuppbótar í kringum getnað og á meðgöngu. Hvorki frumulíkan með útdráttum né inúlínrannsóknin á fullorðnum staðfestir öryggi eða gagnsemi lækningaútdrátta úr salatfífli á meðgöngu eða við brjóstagjöf. Því þarf að meta mat og þéttar efnablöndur sitt í hvoru lagi. [10] [4] [6] [7]

Ungbörn og ung börn: lagaðu áferð og stærð að getu barnsins til að tyggja og kyngja. Stífa miðstrengi eða langar blaðræmur gæti þurft að elda og saxa fínt eða mauka. Gefðu lítið magn með öðrum mat, láttu barnið sitja upprétt og hafðu virkt eftirlit fullorðins. Þetta er hagnýt aðlögun grænmetis, ekki sönnun fyrir því að gefa börnum salatfífilsútdrætti eða hægðalosandi laufdrykk. [14] [7]

Algengar fullyrðingar: hvað segja gögnin?

Afeitrar salatfífill lifrina eða meðhöndlar hann sykursýki?

Það hefur ekki verið staðfest fyrir neyslu blaðanna. Efnafræðileg andoxunarpróf og breytingar á bólgumælum í ræktuðum frumum eru ekki rannsóknir á lifrarstarfsemi eða blóðsykursstjórnun hjá fólki. Rannsóknin á laufútdráttum réttlætir ekki meðferðarloforð um salat, súpu eða safa. [6]

Jafngildir skammtur inúlínbætiefninu sem var prófað?

Nei. Hægðatregðurannsóknin notaði 12 g daglega af einangruðum síkóríutrefjum með skilgreindum samanburði. Tegund, plöntuhluti, styrkur og vinnsla eru önnur en hjá blöðum C. endivia, sem gefa mun minna af trefjum í bollanum sem matvælataflan lýsir. Heildarmagn fæðutrefja er ekki sjálfkrafa allt inúlín. [7] [2]

Hefur beiskara blað sterkari lækningaáhrif?

Bragðið staðfestir það ekki. Staða blaðsins á plöntunni og ræktun hafa áhrif á beiskju, en samsetning flavónóíða er mismunandi milli afbrigða og breytist við meðhöndlun. Hvorki bragð né andoxunarpróf gefur staðfestan lækningastyrk fyrir matarskammt. [9] [5] [6]

Ættu allir sem taka warfarín að forðast salatfífil?

Nei; gagnlega meginreglan er jöfn neysla. Maturinn inniheldur K-vítamín, svo ræddu verulegar breytingar við teymið sem annast blóðþynningarmeðferðina og fylgdu eigin eftirlitsáætlun. Almenn útilokun í daglegu mataræði er ekki það sem háskólaleiðbeiningarnar um warfarín mæla með. [2] [11]

Að nýta grænmetið við matarborðið

Áætlaðu tvær einfaldar notkunarleiðir fyrir ferskan haus: mjúk blöð í blandað salat og breiðari blöðin sem eftir eru í eldaðan rétt. Láttu bragð, áferð, aðra hluta máltíðarinnar og einstaklingsbundið mataræði ráða skammtinum. Að athuga hvaða grænmeti merkimiðinn auðkennir í raun og aðgreina mat úr blöðum frá þéttum rótar- eða laufvörum gerir auðveldara að nýta rannsóknargögn við matarborðið. [8] [9]

Næringarframlagið hefur sjálfstætt gildi. Útdráttarrannsóknirnar staðfesta ekki meðferð við sykursýki eða lifrarsjúkdómum, og þeir sem nota warfarín ættu að halda neyslunni jafnri. [6] [11]