Dill: lauf, fræ, næring, notkun og niðurstöður rannsókna

Hvaða jurt og hvaða hlutar?

Dill, einnig nefnt dilja, er Anethum graveolens L., einær ilmrík jurt af sveipjurtaætt, Apiaceae. Fíngerð græn lauf þess eru seld fersk eða þurrkuð. Á enskum umbúðum getur laufhlutinn verið nefndur dill weed. Gulu blómsveiparnir eru einnig notaðir við súrsun. Það sem kallast „dillfræ“ í kryddglasi eru í grasafræðilegum skilningi litlir þurrir aldinhlutar sem skiljast að og innihalda fræ. Þau koma af sömu jurt en eru annað hráefni í matreiðslu en laufin. [1]

Dill líkist fennel, Foeniculum vulgare, án þess að vera sama tegund. Hvorki fennelhnúður né anísfræ eru annað heiti yfir dill. Veldu örugglega auðkennt krydd til manneldis; ekki ákvarða hvort villt jurt sé æt út frá fíngerðum laufum einum saman. Heiti á borð við ’Bouquet’ og ’Fernleaf’ vísa til ræktunaryrkja dills en ekki sérstakra lyfjaefna. [1]

Hvað leggur dill til máltíðar?

Beinasti ávinningurinn er bragð. Dill getur lífgað upp á kartöflur, agúrkur, fisk, egg, súpur og jógúrtsósur. Að láta kryddjurtir veita hluta bragðsins sem annars væri sótt í meira salt er hagnýt leið í eldhúsinu. Dill fjarlægir þó ekki natríum sem þegar er í súrum gúrkum, osti eða sósu. Laufin gefa ferskan jurtakeim en þurru aldinhlutarnir eru kraftmeira krydd við súrsun og í öðrum uppskriftum. [2] [3]

Ferskt dill inniheldur C-vítamín, fólat og steinefni, en magnið skiptir máli. Skammtur í gagnagrunni Rochester-háskóla, 1 bolli af ferskum dillgreinum, gefur um 3,8 kkal, 7,6 mg af C-vítamíni, 13 míkrógrömm af fólati og 0,19 g af trefjum. Hér er átt við bolla af léttum greinum, ekki 100 g eða þétt pakkaðan bolla af söxuðu kryddi. Skraut á disk er enn minni skammtur. Raunhæft framlag er bragð og lítil viðbót við fjölbreytt mataræði; í kryddskömmtum er dill ekki mikilvæg prótein- eða trefjauppspretta. [4]

Ilmefni skýra hvers vegna mismunandi form bragðast ekki eins. Við efnagreiningu hafa meðal annars fundist límónen, fellandren, dilleter og efni tengd karvóni. Hlutföll þeirra breytast eftir plöntuhluta og vaxtarskilyrðum. Í rannsókn sem sameinaði ræktunartilraun og rannsóknarstofuvinnu voru einnig mæld fenólefni og andoxunarvirkni í tilbúnum útdráttum. Slíkar mælingar lýsa sýnunum sem voru prófuð; þær sýna ekki að dill í mat fyrirbyggi krabbamein eða meðhöndli sýkingar. [5]

Lauf, fræ, te og bætiefni eru ólík

• Fersk eða þurrkuð lauf: krydd í mat. Byrjaðu á litlu magni og lagaðu að smekk. Enginn lækningalegur dagskammtur hefur verið staðfestur fyrir heimiliseldhúsið.
• Þurrir aldinhlutar seldir sem fræ: notaðir heilir eða muldir eftir uppskrift. Bragð þeirra og samsetning ilmolíunnar eru önnur en í laufunum.
• Te eða vatnsútdráttur: magn efna sem leysast út fer eftir plöntuhluta, magni og undirbúningi. Það jafngildir ekki því að borða vigtað duft.
• Dufthylki, útdrættir og ilmkjarnaolía: ekki er hægt að skipta þeim út hvert fyrir annað. Útdráttur skilur tiltekin efni úr jurtinni, en eimuð ilmkjarnaolía þéttir rokgjörn efni og leggur ekki til trefjar laufanna. Rannsóknirnar á fólki hér að neðan prófuðu skilgreind duft eða útdrætti, ekki dropa af ilmkjarnaolíu. [1] [5] [6] [7]

Hvað hafa rannsóknir á fólki sýnt?

Blóðfitur og blóðsykur

Í íranskri tvíblindri rannsókn frá 2020 var 48 fullorðnum á aldrinum 30–60 ára með sykursýki af tegund 2 og meltingareinkenni slembiraðað í hópa; 42 luku rannsókninni. Þátttakendur fengu 3 g á dag af þurrkuðu laufdufti í hylkjum eða sterkju sem lyfleysu í 8 vikur, samhliða óbreyttri sykursýkismeðferð. Eftir tölfræðilega leiðréttingu voru breytingar á LDL-kólesteróli, heildarkólesteróli og HDL-kólesteróli dillhópnum í hag miðað við lyfleysu. Þríglýseríð bötnuðu ekki greinilega og munurinn milli hópa á insúlínbreytingu var ekki lengur tölfræðilega marktækur eftir leiðréttingu. Ekki kom heldur fram skýr ávinningur varðandi fastandi blóðsykur. [6]

Þetta er vísbending um hugsanleg áhrif þessa tiltekna forms á blóðfitur, en ekki sönnun um betri langtímahorfur í sykursýki. Rannsóknin var lítil, stutt og framkvæmd á einum stað; aðeins voru greindir þeir sem luku henni og margar útkomur voru skoðaðar. Hún getur ekki sýnt fram á fækkun hjartaáfalla né komið í stað ávísaðrar meðferðar. Rannsóknarskammturinn er nefndur til að útskýra gögnin, ekki sem ráðlegging um bætiefni. [6]

Niðurstöðurnar eru ekki allar jákvæðar. Í annarri rannsókn á efnaskiptaheilkenni var 24 fullorðnum slembiraðað, og niðurstöður 20 sem luku rannsókninni voru greindar eftir 12 vikur. Þar var notað 600 mg á dag af vatns- og alkóhólútdrætti úr þurrkuðum hlutum jurtarinnar ofanjarðar, meðal annars laufum og stönglum, samanborið við hrísgrjónasterkju sem lyfleysu. Þríglýseríð lækkuðu miðað við upphafsgildi dillhópsins, en ekki marktækt miðað við lyfleysu. Ekki sást heldur marktækur ávinningur milli hópa í HDL-kólesteróli, mittismáli, blóðþrýstingi eða fastandi blóðsykri. Svo fáir þátttakendur skilja eftir óvissu og sanna hvorki virkni né algjört gagnsleysi. [7]

Melting og tíðaverkir

Í sykursýkisrannsókninni batnaði flokkur einkenna sem tengdist hreyfistarfsemi ristils innan dillhópsins. Bakflæði, meltingarónot og nokkrir aðrir einkennaflokkar bötnuðu ekki greinilega frá upphafsgildum. Þetta var spurningalisti um einkenni hjá völdum sjúklingum, ekki sönnun þess að dill meðhöndli allar orsakir uppþembu eða greindan þarmasjúkdóm. [6]

Í rannsókn frá 2014 tóku þátt 75 námskonur á aldrinum 18–28 ára með frumkomna tíðaverki, og niðurstöður 70 voru greindar. Dillfræduft var borið saman við mefenamínsýru og lyfleysu yfir tvo tíðahringi. Dillið var gefið sem 1.000 mg á 12 klukkustunda fresti í 5 daga, frá 2 dögum fyrir upphaf tíða. Verkir minnkuðu í dillhópnum en einnig varð bati með lyfleysu í seinni tíðahringnum. Ómarktækur munur frá mefenamínsýru sannar ekki að meðferðirnar séu jafngildar. Þessi litla rannsókn gefur bráðabirgðavísbendingar en gerir dill ekki að áreiðanlegum staðgengli læknismats eða viðurkenndrar verkjameðferðar. [8]

Fullyrðingar: hvað segja gögnin?

„Dill læknar sykursýki eða hátt kólesteról.“ — Mat: meðferðarfullyrðingin er ósönnuð. Sum blóðfitugildi bötnuðu með einu laufdufti, en önnur rannsókn á útdrætti sýndi ekki marktækan ávinning umfram lyfleysu. Form, þátttakendur og útkomur voru mismunandi; ekki má yfirfæra áhrif hylkja á handfylli af laufum. [6] [7]

„Dill lagar öll meltingarvandamál.“ — Mat: fullyrðingin er víðtækari en gögnin styðja. Takmörkuð niðurstaða úr spurningalista átti við einn einkennaflokk, en önnur óþægindi bötnuðu ekki greinilega. Viðvarandi eða versnandi einkenni kalla á skýringu fremur en stærri kryddjurtaskammt. [6]

„Andoxunar- eða bakteríuhemjandi virkni gerir dill að náttúrulegu sýklalyfi.“ — Mat: virkni á rannsóknarstofu staðfestir ekki meðferð hjá fólki. Í prófunum voru útdrættir eða ilmkjarnaolíur notuð í efnamælingum eða sett í snertingu við örverur. Ekki var kannað hvort kryddaður matur læknaði sýkingu og ekki var ákveðinn skammtur ilmkjarnaolíu til inntöku. [5]

„Dillfræ virka jafnvel og verkjalyf við tíðaverkjum.“ — Mat: óútkljáð. Lítil samanburðarrannsókn er áhugaverð, en hún sýndi hvorki jafngildi meðferða né áreiðanlegt langtímaöryggi. [8]

Val, undirbúningur og geymsla

Veldu ilmandi grænar greinar án myglu, slíms eða illa skemmdra laufa. Geymdu knippið svalt og notaðu á meðan það er ferskt. Ef ekki á að nota það innan um það bil viku er frysting góður kostur. Skolaðu undir köldu rennandi vatni fyrir söxun og þerraðu varlega. Notaðu hrein áhöld og haltu dillinu frá safa úr hráu kjöti eða fiski. Ekki þvo það með sápu, þvottaefni eða bleikiefni. [9] [10] [2]

Við matreiðslu er best að bæta viðkvæmu fersku dilli út í undir lok eldunar eða rétt fyrir framreiðslu til að varðveita ilminn. Sem upphafsviðmið um bragð má nota 1 matskeið af ferskri jurt á móti um 1 teskeið af þurrkaðri. Smakkaðu og stilltu af, því geymsla og uppskrift breyta styrkleikanum. Þetta er hlutfall við matreiðslu, ekki umreikningur rannsóknarskammta. [2]

Frystu þvegnar og þurrkaðar greinar í einu lagi og færðu síðan í merkt frystiílát. Einnig má frysta söxuð lauf í litlum vatnskubbum fyrir súpur eða sósur. Við þurrkun þarf lítið magn og góða loftrás; viðkvæmt dill getur myglað ef það helst rakt. Geymdu fullþurrkuð lauf og þurr fræ í loftþéttum ílátum, varin gegn hita, ljósi og raka. Fargaðu mygluðu hráefni í stað þess að blanda því við nýja skammta. [9] [3]

Varúð sem fer eftir einstaklingi og vöru

Ofnæmi er raunverulegur möguleiki. Birt tilfellalýsing staðfesti bráð ofnæmisviðbrögð við dilli, meðal annars kláða í munni, bólgu, ofsakláða og meltingareinkenni. Einnig komu fram viðbrögð við elduðum réttum. Sá sem hefur staðfest dillofnæmi ætti að forðast það en ekki treysta því að eldun geri það öruggt. Bólga í hálsi eða öndunarerfiðleikar eftir mat krefjast bráðrar læknisaðstoðar. Tilfellalýsing sýnir að viðbrögð geta átt sér stað, en ekki hversu algeng þau eru. [11]

Aukaverkanir og lyf: ekki var greint frá verulegum aukaverkunum í stuttu efnaskiptarannsóknunum, en stærð þeirra og lengd geta ekki staðfest langtímaöryggi. Í tíðaverkjarannsókninni greindu tveir þátttakendur í dillhópnum frá meiri eða lengri blæðingum og einn frá meltingaróþægindum. Svo fá tilfelli staðfestu hvorki marktækan mun frá öðrum hópum né orsakasamband. Rannsóknirnar voru ekki rannsóknir á lyfjamilliverkunum. Ef notuð eru blóðsykurs- eða kólesteróllækkandi lyf ætti læknir eða lyfjafræðingur að meta fyrirhugaða notkun þéttrar dillafurðar. Möguleg efnaskiptaáhrif réttlæta slíka athugun en staðfesta ekki ákveðna milliverkun. Ekki breyta ávísuðum skömmtum á grundvelli þessara rannsókna. [6] [7] [8]

Meðganga, brjóstagjöf, börn og nýrnasjúkdómar: þessir hópar voru ekki nægilega vel rannsakaðir. Efnaskiptarannsóknirnar útilokuðu meðgöngu, brjóstagjöf og viðeigandi flokka nýrnaskerðingar. Róandi skammtímaniðurstöður staðfesta því ekki öryggi eða skömmtun bætiefna við þessar aðstæður. Þetta þekkingargat er ekki sönnun þess að venjulegt magn sem krydd valdi skaða. Forðastu eigin tilraunir með lækningaskammta og gefðu ungbörnum ekki dillblöndur við ungbarnakveisu á grundvelli rannsókna á fullorðnum. Engin yfirfarinna rannsókna gefur staðfestan heimilisskammt af ilmkjarnaolíu. [6] [7] [8]

Niðurstaða

Dill á sér stað í hversdagsmat vegna ilms, fjölbreyttrar notkunar og þess hóflega næringarframlags sem raunverulega borðað magn gefur. Lauf og þurrir aldinhlutar hafa ólík hlutverk og góð geymsla varðveitir gæðin. Rannsóknir á fólki vekja spurningar sem vert er að kanna betur, einkum um tiltekin blóðfitugildi og tíðaverki, en nægja ekki til að gera duft, útdrætti eða olíur að viðurkenndum meðferðum. Við ákvarðanir í daglegu lífi skiptir mestu að aðgreina matinn frá þéttu vörunni og taka sérstakt tillit til staðfests ofnæmis og hópa þar sem öryggi bætiefna hefur ekki verið rannsakað.