Inngangur
Jarðstöngull Alpinia officinarum gefur mat áberandi, sterkt bragð. Plantan er ekki sú sama og allar aðrar tegundir sem seldar eru undir heitinu galangal. Hér er fjallað um gagnsemi kryddsins í eldhúsinu, rannsóknir á útdráttum og hvenær varúðar er þörf.
Á þessari síðu
Tegundin og plöntuhlutinn sem er notaður
Alpinia officinarum Hance er viðurkennd tegund af engiferætt. Þessi grein fjallar um jarðstöngul sem seldur er til matargerðar: neðanjarðarstöngul sem má þurrka og mala sem krydd. Í nafnaskrá Háskólans í Melbourne er enska heitið lesser galangal skráð. Languas officinarum er eldra fræðiheiti sömu tegundar, ekki annað matvæli. [1] [2]
Orðið „galangal“ eitt og sér á umbúðum segir ekki endilega til um tegundina. Alpinia galanga og Kaempferia galanga eru aðrar plöntur og ekki er hægt að yfirfæra rannsóknarniðurstöður um þær sjálfkrafa á A. officinarum. Venjulegt engifer er heldur ekki vísindalega jafngild vara. [3]
Gagnsemi í matargerð og innihaldsefni
Skýrasta gagnsemi kryddsins í daglegri matargerð er sérstakur, sterkur ilmur og bragð sem eykur fjölbreytni í kryddun. Duft sem ætlað er til neyslu má nota í sósur og eldaða rétti þegar uppskrift gerir ráð fyrir þessari tegund. Byrjið á litlu magni og stillið bragðið eftir þörfum. Þetta er ráð um matargerð, ekki daglegur heilsuskammtur. UCLA lýsir bragðinu sem sterkara og heitara en bragði sumra annarra galangal-tegunda. [3]
Í efnagreiningarrannsókn frá 2024 við Læknaháskólann í Lublin í Póllandi fundust meðal annars galangín, pínóbanksín og zingerón í jarðstönglinum. Suða, steiking og hitun í örbylgjuofni breyttu mældum styrk efna og andoxunarvirkni útdráttanna með mismunandi hætti. Hér var um efnamælingar að ræða, ekki heilsufarsniðurstöður hjá fólki sem borðaði kryddið. Styrkur sem mælist á rannsóknarstofu sýnir heldur ekki að örlítið krydd veiti verulegt magn vítamína eða leiðrétti næringarskort. [4]
Hvað hefur verið rannsakað hjá mönnum?
Rannsóknarhópur með vísindamönnum frá Babol University of Medical Sciences í Íran bar saman hylki með útdrætti úr jarðstönglinum og lyfleysu. Slembiröðuð, tvíblind rannsókn á körlum með óútskýrða ófrjósemi var birt árið 2019. Tilgreindur rannsóknarskammtur var 300 mg af útdrætti daglega í 12 vikur. Þetta lýsir tilrauninni; það er hvorki persónuleg ráðlegging né jafngilt sama þyngdarmagni af krydddufti. Í ágripi greinarinnar var greint frá framförum í sumum mælingum á fjölda og lögun sáðfrumna. [5]
Takmarkanirnar skipta miklu. Í ágripi greinarinnar eru 76 þátttakendur nefndir en hóparnir sagðir vera 31 og 29 karlar, án skýringar á mismuninum. Þar fæst því ekki heildarmynd af þátttöku í rannsókninni. Betri sæðismælingar sýna ekki að fleiri þunganir eða fæðingar lifandi barna verði. Lítil rannsókn, stutt eftirfylgd og sú staðreynd að heildarskýrslan var ekki aðgengileg við þessa yfirferð gera það að verkum að niðurstaðan er hvorki staðfest meðferð við ófrjósemi né sönnun fyrir langtímaöryggi. [5]
Val, undirbúningur og geymsla
Veljið matvöru með fræðiheiti eða skýrri tegundarlýsingu fremur en óþekkt duft eða efni ætlað til ilmvatnsgerðar. Kryddduft, hylki, útdrættir og ilmkjarnaolía eru ekki jafngildar vörur. Notið matarkrydd í mat; ekki breyta rannsóknarskammti útdráttar í skeiðafjölda, því þyngd kryddsins segir ekki til um styrk eða samsetningu útdráttarins. [3] [5]
Geymið þurrkuðu vöruna í vel lokuðum umbúðum á köldum, þurrum og dimmum stað, fjarri gufu frá eldun, og fylgið leiðbeiningum á pakkningunni. Þetta eru almenn ráð um þurrkuð matvæli, ekki mælt geymsluþol þessarar plöntu. Notið ekki raka eða myglaða vöru og berið ekki fram harða jarðstöngulsbúta sem mat sem tyggja á beint. [7]
Varúð og milliverkanir
Vísindamenn við Hainan Medical University í Kína komust að því að útdráttur breytti útsetningu rotta fyrir indómetasíni og jók brotthvarf lyfsins. Þetta er vísbending úr dýratilraun um mögulega milliverkun, ekki sönnun fyrir sömu áhrifum hjá fólki eða við venjulega kryddnotkun. Ekki má alhæfa niðurstöðuna yfir á öll verkjalyf. Ekki bæta útdrætti við til að vernda magann gegn indómetasíni eða breyta ávísuðum lyfjum vegna þessarar tilraunar. Sá sem tekur indómetasín ætti að ræða sérstaklega við lækni eða lyfjafræðing áður en útdrátturinn er notaður. [6]
Heimildirnar sem voru yfirfarnar staðfesta hvorki öryggi þéttra útdrátta né meðferðarskammt á meðgöngu, við brjóstagjöf eða hjá börnum. Forðist sjálfstæða notkun í lækningaskyni við þær aðstæður; það jafngildir ekki almennu banni við eðlilegri kryddnotkun í mat. Rannsókn á fullorðnum körlum staðfestir heldur ekki öryggi við lifrar- eða nýrnasjúkdóma eða samhliða notkun margra lyfja. [5] [6]
Forðist vöru sem þekkt ofnæmi er fyrir. Hættið notkun ef erting eða kviðverkur virðist tengjast henni og látið meta orsökina. Bólga í munni eða hálsi eða öndunarerfiðleikar krefjast tafarlausrar læknishjálpar. Tilvitnaðar rannsóknir gefa ekki áreiðanlega tíðni ofnæmis fyrir þessu kryddi; skortur á tölum merkir ekki að áhætta sé engin. [8]
Fullyrðingar og vísindalegar niðurstöður
„Alpinia officinarum meðhöndlar ófrjósemi.“ Mat: takmörkuð bráðabirgðavísbending, ekki staðfest meðferð. Rannsóknin á útdrættinum lýsti breytingum á sæðismælingum, ekki því að kryddun matar auki líkur á að eignast barn. [5]
„Andoxunarvirknin ver fólk gegn sjúkdómum.“ Mat: fullyrðingin gengur lengra en gögnin sem hér voru metin. Efnagreining mælir viðbrögð sýnis á rannsóknarstofu, ekki sjúkdómatíðni eða forvarnir hjá fólki. [4]
„Taktu það með verkjalyfi til að hlífa maganum.“ Mat: ekki staðfest hjá mönnum og möguleg milliverkun getur gleymst. Rottutilraunin breytti einnig því hvernig indómetasín fór um líkamann; hún er ekki uppskrift að heimameðferð. [6]
Niðurstaða
Rétt auðkennt Alpinia officinarum getur nýst sem bragðsterkt krydd í magni sem hæfir réttinum. Meta þarf útdrætti sérstaklega: rannsóknir á mönnum eru takmarkaðar og rannsóknarstofuniðurstöður eru ekki meðferðir. Sérstök varúð á við með indómetasíni og hjá hópum sem hafa ekki verið rannsakaðir nægilega.
Mikilvæg athugasemd
Niðurstöður um hylki með útdrætti eiga ekki sjálfkrafa við um kryddduft; rannsóknarskammtur er ekki persónuleg ráðlegging. Vísbending um milliverkun við indómetasín kemur úr rottutilraun og réttlætir hvorki samhliða notkun til magaverndar né breytingu á lyfjum. Yfirfarnar heimildir staðfesta ekki öryggi þéttra útdrátta á meðgöngu, við brjóstagjöf eða hjá börnum. Forðist vöruna við þekkt ofnæmi. Bólga í munni eða hálsi eða öndunarerfiðleikar krefjast tafarlausrar læknishjálpar.
Greinin er fræðsluefni og kemur ekki í stað ráðgjafar hæfs heilbrigðisstarfsfólks.
Heimildir og tilvísanir
- Alpinia officinarum Hance — Plants of the World Online · Lesa heimild — Royal Botanic Gardens, Kew
- Multilingual Multiscript Plant Name Database: Sorting Alpinia names · Lesa heimild — University of Melbourne
- Medicinal Spices Exhibit: Galangal · Lesa heimild — UCLA Biomedical Library
- Influence of Thermal Treatment on the Composition of Alpinia officinarum Rhizome · Lesa heimild — International Journal of Molecular Sciences
- Effect of Alpinia officinarum Hance rhizome extract on spermatogram factors in men with idiopathic infertility: A prospective double-blinded randomised clinical trial · Lesa heimild — Andrologia
- Herb-drug interaction in the protective effect of Alpinia officinarum against gastric injury induced by indomethacin based on pharmacokinetic, tissue distribution and excretion studies in rats · Lesa heimild — Journal of Pharmaceutical Analysis
- Preserving food at home: Drying · Lesa heimild — University of Minnesota Extension
- Food Allergy — Health Encyclopedia · Lesa heimild — University of Rochester Medical Center